تا کنون بارها و بارها در رسانه های مختلف نام ملی مذهبیها به گوشها خورده شده است ولی کمتر کسی از هویت این گروه و ائتلاف اطلاع کامل دارد. ملی مذهبیها که داعیه ایرانیت و اسلامیت را با برتری دادن ایرانی مطرح می کنند چنان گستره فعالیت خود را آغاز کرد که گوئی اکثریت افکار عمومی را با خود همراه دارند ولی علی رغم آنکه های و هویشان ، خریداری جز بیگانگان و آن سوی مرزها پیدا نمی کرد در انتخابات شوراها نیز شرکت جستند و چنان نتیجه ای گرفتن که تصمیم گرفتند به منظور اعاده حیثیت و باقی ماندن در عرصه سیاسی به ائتلاف با گروههای مجاهدین و مشارکت رضایت داده و در انتخابات هفتم به اجماع نظری تاکتیکی دست یابند. از این رو اخبار حکایت از این واقعیت دارد که گروههای سیاسی درون حاکمیت در یک تعامل صرفا منفعت طلبانه به این اعلام آمادگی اپوزیسیون داخل کشور روی خوش نشان داده اند.
اما سوال اصلی اینجاست که ملی مذهبیها چه گروهی هستند و اجزا تشکیل دهنده و دیدگاههای آنها کدام است؟
ائتلاف موسوم به ملی – مذهبی متشکل از بقایای گروهکهای زیر است:
1- نهضت خدا پرستان سوسیالیست : در دوران تفوق افکار مارکسیستی حزب توده به وسیله محمد ثحب و مهندس جلال الدین آشتیانی تاسیس شد بعدها درون این گروه انشعابی رخ داد و حزب جاما از آن متولد شد.
2- جاما: در اوائل دهه چهل، گروه جنبش انقلابی مردم ایران ( جاما) توسط افرادی چون دکتر سامی ، دکتر حبیب الله پیمان و علی شریعتمداری بنیانگذاری شد. پس از انقلاب دکتر کاظم سامی و دکتر نظام الدین قهاری به فعالیت خود ادامه دادند ، فعالیت آنها در این مدت محدود به ائتلاف با گروهک تروریستی منافقین در انتخابات خبرگان و نیز کاندیدا کردن دکتر سامی در انتخابات ریاست جمهوری و انتخاب وی به عنوان نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی بود. در سالهای اخیر نظام الدین قهاری از سوی این تشکل عضو گروه ملی – مذهبی هاست.
3- جنبش مسلمانان مبارز : موسس و چهره اصلی ا?ن گروه دکتر حبیب الله پیمان می باشد که از موسسان گروه جاما بود. در سال 1356 تعدادی از عناصر نهضت آزادی به همراهی همفکرانی چون پیمان نشریه جنبش مسلمان ایران را منتشر کردند. در سال 1375 جزوه با عنوان جنبش مسلمان مبارز منتشر شد و در آن شدیدا به مهندس بازرگان حمله گردید. نهضتی ها در واکنش به ا?ن عمل، در بیانیه ای کار پیمان را حیله گرانه و منافقانه و متقلبانه توصیف کردند. پس از پیروزی انقلاب، پیمان با انتشار نشریه امت گروهی را به دور خود جمع کرد. گروهک جنبش مسلمانان مبارز همواره هم پیمان گروهک تروریستی منافقین بود. در سالهای اخیر بعضی از افراد گروهک مذکور در نشریه ایران فردا وابسته به عزت الله سحابی به کار خود ادامه دادند . حبیب الله پیمان مدعی است اولین کسی می باشد که روش نافرمانی مدنی را علیه انقلاب اسلامی توصیه کرده است.
4- گروه روند جدائی: در سال 60 پس از آنکه گروهک تروریستی منافقین به رهبر رجوی وارد فاز نظامی شد، تعدادی از عناصر مهم آن چون رضا رئیس طوسی و حسین رفیعی در اعتراض به رجوی از آن جدا شدند و جزوه روند جدائی را منتشر ساختند. رئیس طوسی مدتی در کتابخانه دفتر تبلیغات اسلامی قم با سید مهدی هاشمی به همکاری پرداخت . در ائتلاف ملی – مذهبیها هم رئیس طوسی ، حسین رفیعی و حمید نوحی حضور دارند ، البته افرادی از نیروهای سابق گروهک تروریستی منافقین چون محمدی گرکانی و محمد ملکی نیز فعالیت دارند.
5- گروهک موحدین: این گروهک در دهه 60 در قزوین تشکیل شد. در سال 56 شیخ محرم محمدی گروه پیشتازان حکومت اسلامی را تشکیل داد که در دهه شصت (63-65) خط مشی عناد با نظام را دنبال کرد. در طی وقایع اوایل شصت اعضای این گروهک دستگیر و به زندان رفتند و در سال 62و 64 بقایای گروهک مذکور ،گروهک موحدین را تاسیس کردند، آنان نشریه ای تحت عنوان خروش موحدین را نیز در طی سالهای جنگ منتشر کردند . که شدیدا علیه نظام موضع می گرفت در سال 65 عناصر اصلی این گروهک نظیر شیخ محرم محمدی ، درویش ، تقی رحمانی ، رضا علیجانی ، فاطمه گوارائی ، محترم رحمانی و ... توسط وزارت اطلاعات دستگیر شدند ، شیخ محرم محمدی و درویش در سال 67 آزاد و از کشور گریختند و با رفتن به فرانسه شاخه خارجی گروه موحدین را تشکیل دادند. اکنون اعضای اصلی گروهک مذکور چون رضا علیجانی ، تقی رحمانی ، گوارائی ... عضو ائتلاف ملی مذهبیها هستند.
6- جریان ایران فردا : از جریانات عمده موسس ائتلاف ملی مذهبیها ، جریان ایران فردا با محوریت عزت الله سحابی از اعضای شورای مرکزی نهضت آزادی است . هر چند عزت الله سحابی در سال 1358 به دلیل گرایشات سوسیالیستی خود از نهضت آزادی جدا شد ولی همواره با آنان مرتبط بوده است .
7- حلقه کیان : جریانی مطبوعاتی که در دهه هفتاد همپای جریان ایران فردا استحاله تفکر نظام را دنبال می کرد . اکثر آنان در سال 68 پس از معرفی سید محمد رضوی به عنوان نماینده رهبری در روزنامه کیهان از این روزنامه خارج شدند و ظرف یکسال امتیاز نشریه کیان را به مدیر مسئولی رضا تهرانی و سر دبیری ماشاالله شمس الواعظین گرفتند. افراد حلقه کیان عبارت بودند از : شمس الواعظین ، رضا تهرانی ، رخ صفت ، هادی خانیکی، اصغر زاده ، امین زاده ، عطریانفر، سازگارا و بعدا افرادی دیگری چون سعید حجاریان با نام مستعار جهانگیر صالح پور ، مصطفی تاج زاده و ..... . این گروه در 11/2/76 با همراهی نهضت آزادی شرکت چاپ و انتشار جامعه روز را به ثبت رساندند . این طیف بعدها خطوط اصلی تفکر نشریاتی چون جامعه، توس، عصر آزادگان، فتح ، خرداد ، نوروز، یاس نو و حتی همشهری ، ایران و شرق را تعیین کردند.
در مورد شکل گیری ائتلاف ملی – مذهبی ، عزت الله سحابی در بخشی از نامه مورخ 3/9/1380 خطاب به فرزندانش نوشته است :
{من اقدام به راه اندازی تشکیلاتی نمودم که صورت ائتلافی داشت و تشکلی بوده مرکب از گروههای سابقه دار ضد نظام و ضد انقلاب که به صورت غیر قانونی فعالیت می کنند و غیر قانونی هم با هم جمع می شوندو هر کدام با خصوصیت خاص خودشان به اجرای نقش مختلفی مشغولند ولی در هر نقش ، ایجاد هرج و مرج و مواجه ساختن نظام با عدم آرامش هدف بوده و هست.}
وی در بخش دیگری می گوید :
{ طرح و ابداع نیروهای ملی مذهبی در سال 1375 در جلسه مطبوعاتی اعلام نامزدی انتخابات ریاست جمهوری توسط اینجانب مطرح شد .
در اواخر پائیز 1377 ما یعنی ایران فردائیها دعوت کرده ایم از افراد و گروههائی که فکر می کردیم در قالب ملی مذهبی می گنجند.
جبهه ملی مخالف بود و در جلسات شرکت ننمود.
ولی جنبش مسلمانان ، جاما، روند جدائی ، و نهضت آزادی همکاری کردند...
در پائیز سال 78 ما ( ایران فردا) مجددا از همان عده ، بدون جبهه ملی دعوت کردیم ، بنابراین ائتلاف نیروهای ملی مذهبی عملا در سال 1378 تشکیل و اعلام وجود کرد.} لازم به ذکر است که ائتلاف ملی مذهبی یکپارچه نیست و اختلافات زیادی میان آنها به چشم می خورد .
از لحاظ فراکسیون بندی ، 4 فراکسیون درون آن وجود دارد:
1- سوسیالیستهای خداپرست شامل جنبش مسلمانان مبارز و جاما 2
- روند جدائی : اعضای سابق گروهک ترورستی منافقین مثل رئیس طوسی ، رفیعی و نوحی
3- پراکتیکی ها (عملگراها) اینها بیشتر به دنبال فعالیت سیاسی هستند و از ایدئولوژی خاصی تبعیت نمی کنند
4- سوسیال دمکراتها به رهبری عزت الله سحابی مجموعا بعضی از چهره های ملی – مذهبی به حسب تقسیم فراکسیونهایشان که اساسا در تعارض با مواضع نظام می باشد ، چنین است:
الف- فراکسیون سوسیالیستهای خداپرست : حبیب الله پیمان ، خانم مرتاضی، دکتر قهاری، تولائی ، کاظمیان ، احمد احراری ، بهمن رضا خانی و ناصر هاشمی
ب- فراکسیون روند جدائی : رئیس طوسی ، رفیعی ، حمید نوحی ، محمدی گرکانی و محمد ملکی
ج- فراکسیون پراکتیکها : مهندس محمد بهزادی ، محمود عمرانی ، سعید درودی ، سعید مدنی ، وحید میرزاده ، حسن نژاد ، سیمین علوی و امیر رضائی
د- فراکسیون سوسیال دمکراتها : رضا علیجانی ، تقی رحمانی ، علیرضا رجائی ، هدی صابر، مسعود پدرام ، احمد زید آبادی و فاطمه گوارائی
ه- فراکسیون پیام هاجر : اعظم طالقانی و مهدی غنی
در این میان عزت الله سحابی ، شاه حسین محمدی اردهالی و محمد بسته نگار، شان خود را اجل دانسته و خود را منفرد می دانند.
در پایان، ذکر این نکته ضروری است که جریان ملی – مذهبی که مدعی هواداری ملت از آنان بود در انتخابات شوراها که بدون نظارت استصوابی برگزار شد در یک آزمون علیرغم فعالیت شدید و پشتیبانی برخی عناصر دولتی و مجلسی شکست سختی خورد و کاملا از جایگاه ادعائی خود به کناری پرتاب شد.
البته این گروه جدای از عناصر شناخته شده ای مانند اعضای گروهک نهضت آزادی می باشند که همواره نقش ستون پنجم را ایفا کرده و پدرخواندگی گروهکهای تروریستی و زیر زمینی مانند مجاهدین خلق ، جاما، موحدین ، حلقه کیان و روند جدائی را به عهده داشته و اخیرا نیز به تجویز بیگانگان و به منظور ایجاد التهاب و بحران به تمامی عناصر مساله دار و بی صلاحیت توصیه کرده است به عنوان نامزد انتخاباتی ثبت نام کنند تا لیست اسامی رد صلاحیتها را برای فشار به نظام مقدس جمهوری اسلامی پر تعداد نمایند.