دانشكده علوم ایران

گیاهانی هستند که برای انجام اعمال زیستی خود به بیش از 12 تا 14 ساعت نور احتیاج دارند در این گیاهان، انتقال از مرحله رشد رویشی به مرحله زایشی همراه با افزایش طول روز سرعت مییابد و روزهای کوتاه منجر به تاخیر در گل دهی آنها میشود برای هر رقم از یک گونه گیاهی میتوان آستانه‌ای تقریبی از طول روز را مشخص نمود که روزهای کوتاهتر از آن گل دهی را به تاخیر می اندازد
اگر طول روز برای این گیاهان کوتاه شود، رشد اندامهای آنها دچار اختلال می گردد مثلاً نمو میان گره ها کمتر می شود و در سطح زمین پنجه می زنند گندم ، جو ، چغندر قند، شبدر قرمز از جمله گیاهان بلند روز هستند
واکنش گیاه نسبت به مدت زمان تابش متوالی نور را فتوپریودیسم گویند. اصولاً گیاهان مختلف برای گلدهی به طول روزهای مختلفی احتیاج دارند، و از این جنبه به سه گروه زیر تقسیم شده اند
الف : گیاهان روز کوتاه :(Short day plants -SDP) گیاهان روز کوتاه برای گلدهی به روز کوتاه، و در واقع به شب بلند نیاز دارند. بنابراین می توان آنها را شب بلند نامید. چنین گیاهانی اگر طول شب از حد معینی کوتاه تر باشد گل نخواهند داد (مانند داودی). طول مدت تاریکی ممکن است بر حسب انواع مختلف از 13 تا 16 ساعت متغیر باشد.
ب : گیاهان روز بلند : (Long day plants-LDP) گیاهان روز بلند برای گلدهی به روز بلند و شب کوتاه احتیاج دارند. بنابراین آنها را می توان شب کوتاه نامید. طول شب برای آنها نباید از حد معینی بلند تر باشد (مانند کاهو و سیب زمینی)
پ : گیاهان بی تفاوت : (Day neutral plants-DNP)اینگونه گیاهان به طول روز یا شب حساس نبوده و در هر طول روزی قرار گیرند گل می دهند (مثل گوجه فرنگی)
غیر از این سه گروه که شامل تعداد بسیار زیادی از گیاهان روی زمین است گروه های کوچک تری نیز وجود دارد که برای گلدهی به شرایط نوری خاص احتیاج دارند، به شرح زیر:
ت : گیاهان روز بلند غیر الزامی : (Non-obligat-LDP)اینگونه گیاهان نیز در هر شرایط نوری گل می دهند ولی در صورتی که در شرایط روز بلند قرار گیرند بهتر گل می دهند ( مانند اطلسی)
ث : گیاهان روز کوتاه غیر الزامی : (Non-obligat-SDP)اینگونه گیاهان در هر شرایط نوری گل می دهند ولی وقتی طول روز کوتاه باشد بهتر و بیشتر گل می دهند (مثل بعضی از انواع داودی)

غیر از اینها دو دسته دیگر نیز وجود دارند که یکی را گیاهان روز کوتاه – روز بلند و دسته دیگر را گیاهان روز بلند – روز کوتاه می نامند. دسته اول برای گلدهی ابتدا به چند چرخه شبانه روزی نیاز دارند که در آن طول روز کوتاه باشد سپس به چند چرخه روز بلند نیازمندند(Scabiosa مثل گیاه گوشتی اسکابیوزا). دسته دوم، بر عکس ، ابتدا به چند چرخه روز بلند و پس از آن به چند مرتبه روز کوتاه احتیاج دارند تا به گل بنشینند Bryophllum (مثل گیاه گوشتی برگیا). وقتی طول شب و روز برای گلدهی مناسب باشد چنین دوره ای را چرخه گل انگیز(Inductive cycle) می نامند و بر عکس اگر طول شب و روز برای گل دادن مناسب نباشد چنین دوره ای را چرخه ناگل انگیز نامند.(Non- Inductive cycle)

جنبه هاي زيادي از رشد ونمو(از جمله گلدهي)بستگي به تغييرات طول روز وشب داردو در فصول مختلف طول روز و شب متفاوت مي باشد.پاسخ يك گياه به طول روز و شب را فتو پريوديسم(نور دور گي )گويند . يك طول شب بحراني وجود دارد كه اگر طول شب از اين حد بحراني كمتر شود يك دوره روز بلندLDP(شب كوتاه) بوجود مي آيد و اگر طول شب بلند تر از اين شب بحراني باشد يك دوره روز كوتاهSDP(شب بلند)  بوجود مي ايد.شب بحراني در مورد بعضي گياهان 5/7 ساعت و در مورد بعضي گياهان 15 ساعت مي باشد(براي گياهان روز بلندLDP7/5-LDP15و براي گياهان روز كوتاه SDP7/5-SDP15).در همه گیاهان دقيقا اگر طول شب به اندازه شب بحراني گرددتنها 50% گياهان آن نوع گل مي دهند.در گیاهان شب بلنداگر طول شب بیشتر از شب بحرانی باشد بیش از ۵۰٪ گیاهان گل می دهند و اگر طول شب کمتر از شب بحرانی باشد کمتر از ۵۰٪ گیاهان گل می دهند(اواخر تابستان و یا در طول پائیز گل می دهند). در گیاهان شب کوتاه اگر طول شب کمتر از شب بحرانی باشد بیش از ۵۰ ٪گیاهان گل می دهند و اگر طول شب بیشتر از شب بحرانی باشد
 کمتر از ۵۰٪ گیاهان گل می دهند(اواخر بهار و یا اوائل تابستان گل می دهند)
(LDP=long day periodوSDP=short day period)

سوال: شب یک گیاه روز بلند را در تابستان بشکنیم و شب یک گیاه روز کوتاه را د رتابستان بشکنیم چه اتفاقی می افتد؟با توجه به مطالب فوق می توان گفت که در حقیقت طول شب تعیین کننده است نه طول روز و استفاده ازفلاش نور برای شکستن شب بلند به کار میرود و مانع گل دهی گیاهان شب بلند(روز کوتاه )و باعث گل دهی گیاهان شب کوتاه(روز بلند)می گردد.گیاه روز بلند(شب کوتاه)در تابستان گل میدهند که شب کوتاه است و فلاش نور شب را کوتاه تر می کند و درصد گل دهی را می تواند افزایش دهد .گیاه روز کوتاه (شب بلند)در تابستان گل نمی دهد یا درصد گل دهی کمی دارند که شب کوتاه است و شکستن شب میزان گل دهی را می تواند کاهش دهد.(البته اوائل تابستان باشد و یا اواخر تابستان متفاوت است)
گیاهان روز خنثی یابی تفاوت
واکنش گیاهانی مانند آفتاب گردان، خیار و گوچه فرنگی که بی تفاوت نامیده می شوند به طول روز بسیار ناچیز بوده و انتقال از مرحله رویشی به زایشی به عوامل دیگری از قبیل درجه حرارت هوا و خاک، رطوبت خاک و ذخیره مواد غذایی گیاه بستگی دارد. بیشتر گیاهان مناطق استوایی روز خنثی بوده و در تمام فصول سال گل تولید می کنند
روز کوتاه:
سلمه ترهChenopodium-فرفیون Euphorbia-داودیChrysanthemum

روزبلند:
بذرالبنجHyoscyamus-اسفناجSpinacia-شویدAnethum-جودوسرAvena

روز خنثی:ذرت-بعضی ارقام گوجه فرنگی- توتون